Mos ten de seu un protagonismo na historia esencial. Hoxe en día xa non cabe discusión sobre as amplas posibilidades que ofrece o patrimonio, non só de reutilización senón tamén a reinterpretación do pasado. O noso patrimonio local, cuns vestixios dun conxunto histórico – artístico irrepetible e dun período singular, o barroco galego. Ten como figuras principais a Igrexa de Santa Baia, os Escudos da Casa da Sra Eduarda, o cruceiro da Escocha e o Pazo de Mos. Nunha ladeira cunha suave caída dominaba o val este. Por onde, hoxe, pasa a estrada nacional 550 (Coruña- Tui), así como o Río Louro.

        Posúe un estilo arquitectónico após de castelos e torres estranos ao fluír da vida e da paisaxe. Varios elementos xogan un papel moi importante no núcleo polo recordo da súa grandeza e disposición das fincas. Os numerosos restos arqueolóxicos e testemuños históricos falan dunha fértil actividade humana sobre estas terras de vides, millo, liño, etc. Unha illa de civilicidade por onde transcurre o trazado dunha antiga Vía romana (XIX) que unía Bracara Augusta con Tui e Santiago, e logo a Calzada Real. Agora centos de peregrinos pasan cada ano.

        Tras o fatídico ano na historia, 1809 no que os franceses asolaron en todo o noso territorio moitos dos edificios máis sobranceiros. Este edificio deixou de ser a vivenda dos marqueses o que acelerou a ruína, a tan só 50 anos do maior esplendor.

Historia Recente

        Nos anos 40 os seus  35.000 m2 cambian o uso a industrial. Onde una empresa de vacún e logo avícola puxo os vecinos en loita pola contaminación e efectos negativos que estaba a causar na parroquia. Cunha visión quizáis reconciliadora D. Eulogio Gómez Franqueira dona o Pazo en ruínas. En 1979 comeza a negociación e en 1983 finalizan todo trámite formal.

historia documental fundación- asociación

historia documental fundación- Comunidade montes

        A súa rehabilitación non foi tarefa doada. Unha inversión de máis dun millón de euros da comunidade e outras importantes e pequenas aportacións das administracións. Converteuse, desta maneira, nun edificio de tres plantas e cunha fachada que todavía conserva o estilo renacentista de comezos do século XVIII.

        De propiedade plural aínda que privada. Os recursos son de aproveitamento colectivo da veciñanza da parroquia. Os montes comunais, terras e edificacións cedidas aos veciños constitúen unha fonte de financiamento equilibrada coa calidade e beneficio cultural.

 

Instalacións

Os pazos estaban cheos de elementos de distinción fronte ós campesiños, clara separación das plantas. Na documentación sobre o Pazo de Mos non existen planos das instalacións. Non descricións que nos informen da distribución interior e características das distintas estancias. Parece lóxico pensar que, estas construcións non seguiron normas fixas. Deberon de adaptar o espazo ás súas necesidades concretas.

Planta Baixa.

A planta baixa, onde se encontra a entrada conserva tódolos elementos orixinais da súa construción en espazos de pedra. Compoñentes decorativos como poden faladoiros e saeteras.

Este andar tamén dispón de entrada polo lado norte. Ao lado sur e oeste deste andar encóntranse por debaixo do nivel do terreo, ó ficar este edificio nunha suave ladeira do val. Tamén se pode acceder a este andar tanto polas luxosas escaleiras interiores, no pasado de madeira, dende o primeiro andar; como dende a praza interior, xa que dispón doutras amplas escaleiras de “dobre rampa”, que comunican a entrada principal situada na planta baixa coa praza interior situada nun nivel superior, a planta nobre.

 

Primeiro Andar.

O primeiro andar dispón de dúas entradas a nivel pola praza interior. Unha vez na mesma destacan os arcos que forman así, no baixo, unha especie de soportal situado cara o norte e os pórticos cara o oeste, con esveltas columnas lisas e con capitel toscano.
A outra entrada sería accedendo ó Pazo de Mos por unha porta situada na cara norte. Xusto diante do cruceiro da “escocha” no camiño de Santiago, antiga porta da capela anexa o edificio. Hoxe comunícase co resto do edificio por unha porta lateral, antes por unha tribuna da pequena igrexa, que permitía os señores entrar sen saír ó exterior.

Tamén dispón de acceso dende a planta baixa polas escaleiras interiores.

Dende a entrada principal situada na planta baixa accédese ó patio alto ou patín situado nun nivel superior por unhas centenarias e grandes escaleiras de pedra que realzan o acceso á mesma e dan continuidade ó interior, no oco aberto da gran campá do lar da cociña, cara o seguinte andar.

 

Andar segundo.

Ó segundo andar, é a efectos prácticos o empregado para asembleas, reunións, … Pódese acceder pola entrada que dan á pequena terraza interior e utilizando as escalas que acceden ó devandito andar.

Na zona norte deste andar atópase o auditorio con capacidade para duascentas persoas aproximadamente. Destacan interiormente as cerchas de madeira que cobren a totalidade da súa superficie dando a este espazo un efecto de amplitude, sosego e dotándoo, ó mesmo tempo, dunha adecuada acústica.

Na zona este sitúanse tres amplas salas que teñen acceso os catro balcóns decorados con relevos que flanquean o escudo do marquesado.

Este andar compleméntase cunha ampla galería, onde antes existían máis antigos balaústres, posiblemente de lenzos. Hoxe non se conservan e no seu lugar un pretil con vistas á praza interior onde se centraliza e agrupa os arredores e todos os anexos agrícolas.

Unha das grandes campás das chemineas de granito emprázase neste piso tallada con artística perfección.

Último andar.

O último andar ten o uso reservado para as oficinas, non para o público xeral. No pasado falaríamos dun “sobrado” onde se podían gardar dende gran ou produtos da horta ata calquera moble ou utensilio da casa inservible.

 

Estes son os diferentes espazos destinados á realización de diversos traballos e formación, e ao desenvolvemento e exercicio de actividades sociais e empresariais (presentacións de produtos e/ou servizos, reunións…). Pulsa aquí para seguir informándose.